طالقان

ميترا البرزي منش
طالقان منطقه اي ييلاقي و بسيار زيباست كه در دامنه جنوبي رشته كوه البرز واقع شده است.
اين منطقه كه بتازگي به شهر طالقان تبديل شده است، حدود 1300 كيلومتر مربع وسعت داشته و از حدود
۸۰ روستا تشكيل شده است.
راه دسترسي به طالقان از بزرگراه تهران- قزوين بوده و فاصله مركز اين منطقه ( روستاي شهرك) از تهران 145كيلومتر است كه 90كيلومتر آن در بزرگراه و مابقي در جاده آسفالته و كوهستاني منشعب از بزرگراه (بعد از هشتگرد) طي مي شود. تمامي روستاهاي طالقان در دره هاي نسبتا باريك و در كنار رودخانه ها احداث شده اند.
منطقه طالقان داراي قدمت تاريخي قابل توجهي است و سكونت اقوام اوليه مارد در آن به قبل از ميلاد مسيح مي رسد. به واسطه قدمت تمدن در اين منطقه و ساير عوامل، مردم طالقان انسان هايي مسالمت جو و با فرهنگ هستند.
جذابيت طالقان علاوه بر برخي آثار به جا مانده تاريخي در زيبايي طبيعت، حيات دلپذير كوهستاني،
حيات  وحش متنوع، طبيعت تقريبا دست نخورده و محصولات كشاورزي، باغي ودامي طبيعي آن است. در جاي جاي طالقان در فصل بهار آبشارهاي زيبا، پوشش گياهي چشم نواز و مسيرهاي كوهنوردي با صفا از جاذبه هايي است كه چشم و دل هر طبيعت دوستي را نوازش مي دهد. در طالقان حتي دو منطقه با پوشش جنگلي محدود و مرداب هايي نيز وجود دارند. تمامي عوامل فوق به همراه سكوت دلنشين و چشم اندازهاي زيبا از ويژگي هاي بي نظير منطقه است.
در چند سال اخير دو رويداد مهم، يعني شروع عمليات ساختماني سد طالقان و نيز جاده دسترسي جديد( كه فاصله را حدود۲۰ دقيقه نزديك تر مي كند) حيات منطقه را دچار تلاطم و دگرگوني كرده است. مسلما اين دو عامل از سويي در جهت توسعه منطقه و از سوي ديگر در جلب توجه به منطقه بسيار موثر خواهد بود.
ولي هر دو پديده ذكر شده بدون برنامه ريزي جامع مي تواند به مخاطره اي براي منطقه تبديل شود. بتازگي نه تنها هر بنگاه معاملات ملكي و هر سرمايه گذار روي زمين، در تهران، نام طالقان را به كرات شنيده است، بلكه در بسياري از روستاهاي طالقان نيز بنگاه هاي خريد و فروش زمين مانند قارچ روئيده اند. افزون بر آن برخي افراد قديمي و محلي نيز به عنوان واسطه خريد و فروش زمين عمل مي كنند ( سمت و سوي فعاليت از موارد پيشنهاد شده در فوق به واسطه گري زمين و به صورت خود به خودي و با هدايت دلالان زمين در تهران جهت يافته است). تپه اي به مساحت 80000 مترمربع(8هكتار) كه مشرف به درياچه سد است، با قيمت نجومي 2ميليارد تومان خريداري و نقشه قطعه بندي و واگذاري آن به مشتريان ارائه مي شود. قيمت زمين طي مكانيسم هاي ذكر شده به صورت ناگهاني در برخي مناطق تا 700 درصد افزايش يافته است. اراضي ديم روستاييان كه بر تپه هاي مجاور روستاها واقع شده است و تا سه سال پيش متري 300 تومان و بندرت خريد و فروش مي شد، در حال حاضر متري 500 تا 15000 تومان خريد و فروش مي شود. روستايي كه در همين اراضي ديم و با جمعيتي حدود 5 تا۶ خانوار (روستاي شريف كلايه) بكلي تخليه و اراضي آن به شهرك مهستان تعاوني مسكن دادگستري فروخته شده است. اراضي متعددي در ارتفاعات، قطعه بندي و حصاركشي شده اند. ويلاهاي جديد در نقاط مرتفع، احداث شده و مي شوند. تعاوني مسكن فرهنگيان طالقان، اراضي وسيعي را خريداري و در قطعات كوچك به اعضا مي فروشد. عده اي تپه هاي چند هكتاري را خريداري كرده و مترصد ساخت شهرك هاي ويلايي در آنها هستند و داستان همچنان با شدت و حدت ادامه دارد. مسلما ادامه روند بورس بازي اراضي به خريد يا تصاحب اراضي ملي نيز گسترش خواهد يافت و مشخص نيست اداره منابع طبيعي منطقه، در مقابل دست اندازي اصحاب داراي روابط تا چه زماني مي تواند مقاومت كند (البته تاكنون بامحدود كردن صدور جواز ساخت براي زمين هاي كشاورزي و باغات اين كار را كرده است.)
تمامي خريد و فروش هاي زمين در منطقه در حالي صورت مي پذيرد كه هنوز هيچ طرح و برنامه اي براي توسعه منطقه تدوين نشده است. اين روند منجر به احداث ويلاهاي متعدد در اراضي كوچك و در ارتفاعات خواهد شد. هر ويلا به جاده دسترسي، آب آشاميدني و برق نياز داشته و فاضلاب و زباله توليد خواهد كرد. تامين آب، برق و جاده در نقاط برنامه ريزي نشده و توليد زباله و فاضلاب هايي كه براي آنها برنامه ريزي نشده است، محيط طبيعي منطقه را دچار چنان تغييراتي خواهد كرد كه به اصل جذابيت طبيعي منطقه لطمات جبران ناپذيري وارد خواهد آورد.
از هم اكنون مشكلات متعددي گريبانگير منطقه شده است. شهرداري طالقان محل دفن زباله ندارد و به همين دليل تا به حال دوبار از سوي اداره محيط زيست منطقه با شكايت مواجه و محكوم شده است. فاضلاب خانه هاي موجود و جديدالاحداث، همگي به جهت مجاورت روستاها با رودخانه ها، به رودخانه شاهرود كه سد آن بزودي به بهره برداري خواهد رسيد، نشت خواهد كرد. حيات وحش منطقه كه از خرس، كل، بز، روباه و گرگ گرفته تا كبك دري، عقاب و جغد و پرنده هاي زيباي ديگر را در برمي گيرد، با هجوم كنترل نشده به قلمروشان مواجه خواهند شد، اما اگر قرار است طالقان در روند توسعه قرار گيرد، نياز به برنامه ريزي دقيق دارد.
برنامه ريزان بايد باتوجه به موقعيت ويژه ايجاد شده و با تاكيد بر توان محيط طبيعي منطقه برنامه هايي را سازمان دهند. توان توسعه منطقه با ويژگي ها و حساسيت هايي كه قبلا ذكر شد، در توسعه اكوتوريسم، توريسم پايدار و كنترل شده،تفريحات ورزشي تابستاني و زمستاني، عرضه محصولات محلي لبني، دامي، زنبورداري و طيور، توسعه صنايع دستي سنتي منطقه(گليم، فرش، پارچه بافي سنتي ، نمد و...)، عرضه محصولات باغي ( شامل گيلاس، آلبالو، سيب، انگور، گردو و...) و محصولات جاليزي( خيار، گوجه فرنگي، لوبيا، كدو، سير و ...) با اتكا به سرمايه گذاري و مشاركت جوامع محلي است.
براي اين برنامه ريزي بايد با مطالعه منطقه، محدوده ها و مسيرهاي مناسب براي جلب توريسم موقت( پيك نيك يك روزه) مسيرها و چشم اندازهاي دلپذير براي كمپينگ و اقامت چند روزه، مسيرهاي ورزشي براي اسب سواري، دوچرخه سواري، كوهنوردي و اسكي، مناطق مناسب براي گردشگري تاريخي، مناطق مناسب براي مطالعات علمي زمين شناسي و فون و فلور منطقه و... مشخص شود. براي هر يك از مناطق مشخص شده با جذب سرمايه گذاري جوامع محلي، محل استقرار و نحوه بهره برداري صحيح بدون آسيب به محيط زيست سازماندهي شود و سپس بروشورهاي توضيحي با ارائه مسير و نقشه، تهيه و به گردشگران ارائه شود. از جوانان و اهالي منطقه راهنماهايي جهت كنترل و هدايت اكيپ هاي گردشگر تدارك و تجهيز شوند. به علاوه بايد محل هايي زيبا و با معماري بومي براي عرضه محصولات محلي كه از نظر كيفيت و طبيعي بودن داراي كنترل ها و استانداردهايي هستند، با آرم خاص منطقه ايجاد و به تمامي بازديدكنندگان معرفي شود. يكي از مواردي كه بايد توجه ويژه به آن شود، حفظ بافت سنتي روستاهاست؛ خانه هاي روستايي با معماري سنتي بازسازي و با نوسازي سرويس هاي بهداشتي و امكانات رفاهي براي اقامت علاقه مندان، مي توانند مناسب باشند.
با چنين برنامه ريزي هايي نه تنها براي جوانان، زنان و اهالي منطقه اشتغالزايي و رفاه اقتصادي تامين مي شود، بلكه از مهاجرت بي رويه روستاييان به شهرهاي اطراف يا آسيب هاي اجتماعي نظير اعتياد نيز ممانعت خواهد شد.
با اين شيوه، محيط زيست و طبيعت نيز كه عامل شكوفايي اقتصادي منطقه شده است، باتوجه و حساسيت جوامع محلي حفظ و حراست خواهدشد. نمونه توسعه هاي بي برنامه در كشور و در اطراف تهران كم نيستند. كلاردشت، لواسانات، دماوند و... فقط نمونه هايي از چنين توسعه هايي هستند.
ولي توسعه پايداري كه به صورت كلي به آن اشاره شد و مي تواند ضامن حفاظت از هويت منطقه و بهبود شرايط اقتصادي منطقه شود، در ايران هنوز نمونه و الگويي ندارد.
چرا طالقان اولين نمونه چنين توسعه پايدار و با هويتي نباشد؟
اگر مسئولان منطقه با دلسوزي و با مشاركت جوامع محلي و كمك تشكل هاي فرهنگي و ورزشي طالقاني ها كه تعداد آنها نيز كم نيست به اين مهم اقدام كنند، چرا قابل اجرا نباشد؟
نمونه هاي منفي را اضافه نكنيم؛ بياييد يك نمونه مثبت و يك الگو را در طالقان پايه گذاري كنيم.

فرار از كلانشهر
وقـتي جمعيت كلانشهري مثل تهران به انــفجار مي رسد و آلودگي هوايش مرز استانداردهاي جهاني را در مي نوردد، بايد هم مناطق نسبتا دنج و دست نخورده اطرافش بشود، بهشت گمشده و يك شبه ره صدساله بپيمايد و نرخ زمين هايش 10، 20 برابر شود.
زمين هاي كشاورزي اش خشك شود و درخت هاي ميوه اش پاكتراشي  شود براي احداث ويلا؛ بخصوص اگر فقط 2، ۳ ساعت با شهر فاصله داشته باشد.