حسين عسگري
با اندک دقت و جست و جو در سپهر فرهنگي ساوجبلاغ، به افتخاراتي بر مي خوريم که روايتگر عمق نفوذ هنري دلنواز در لايه هاي مختلف تاريخي اين شهرستان است. اگر بگوييم هنر خوشنويسي در ذات هر ساوجبلاغي،حضوري مداوم و مستمر داشته و دارد ، سخن به گزاف نگفته ايم. به ديگر سخن خوشنويسي هميشه با فرهنگ اين خطه دير پا گره اي مناسب و موزون خورده است و آهنگ قلم در گوش اينان نوايي آشنا است که «وجد».«شوق» و «جذبه» را به ارمغان مي آورد. بدون شک هر ادعايي سندي مي خواهد که با استناد بدان اثبات سخن نمود .در اين راستا نگارنده اين سطور به زوايايي از تاريخچه هنر خوشنويسي در شهرستان ساوجبلاغ مي پردازد که شرح تفصيلي و جامع آن ، مجال هاي مکتوب ديگري را تمنا مي کند:
1- محراب هاي عشق و هنر در پاي آبشار کرکبود:در ارتفاع 3613متري کوه هاي شمال شهرستان ساوجبلاغ و در نزديکي روستاي تاريخي کرکبود طالقان آبشاري قرار دارد که زماني از ارتفاع بيست متري سر به صخره ها مي ساييده. در کنار اين آبشار زيبا ، خوشنويسان آن روزگار اتاقک هايي ساخته بودند که راه باريکي اين غرفه ها را به هم پيوند مي داده است. در اين فضاي چهار صد متر مربعي که صخره هاي عظيم و بلندي آن را احاطه کرده است، خوشنويسان شوريده سر در اواخر فصل بهار و همه تابستان با تدارک اندک طعامي در آنجا گرد آمده و به کتابت قرآن کريم مي پرداختند. مکاني که طنين دلنواز آب با سماع دل انگيز قلم ها ، لحظات معنوي ماندگاري را رقم مي زده است و حاصل اين سلوک هنرمندانه قرآن هايي خطي و زيبا است که شهرت فراگيري در بين اهالي طالقان و ساوجبلاغ دارد.
2- درويش عبدالمجيد ، رنگي جاودانه به خط شکسته نستعليق بخشيد:در 379 سال پيش يکي از نوابع هنر خوشنويسي ايران ، در روستاي مهران طالقان چشم بر گشود و تنفس آغازيد. وي خط شکسته- بهار نستعليق- را که آخرين دستاورد ذوق خلاق هنرمندان خوشنويسي ايراني به شمار مي رود را رنگ جاودانه و جلا بخشيد و آن خط را به کمال ، اوج و زيبايي نهايي خويش رساند. از انوار پر فروغ قلم درويش آثاري بصورت مرقع، قطعه، جنگ، شعر، کتابت ديوان بجاي مانده است که ديوان حافظ ، گلشن راز، بوستان و کليات سعدي در شمار بر جسته ترين آنها است. هم اکنون اين آثار زينت بخش موزه هاي ايران و جهان مي باشد. عمر کوتاه 35 ساله درويش فرصتي بود که با سر انگشتان توانا و کلک خيال انگيزش در خوشنويسي، عالمي را به تحير وادارد. او در 20 سالگي خط نستعليق را به نهايت کمال و پختگي از استاد کل مرحوم «ميرعماد حسني» تقليد مي نمود. در تعريف و تمجيد او گفته اند که مثل ميرعماد مي نوشته است. درويش در چنين شرايط کيفي قدم به وادي خط شکسته گذاشت و به همت و لياقت و ذوق و مهارتي فوق العاده ، سر آمد استاداني شد که تا پيش از وي در نوشتن اين خط شهرتي داشتند. او در سال 1185 هجري قمري در اصفهان به درود حيات گفته و در قبرستان «تخته فولاد» به خاک سپرده شد. اين ابيات به آرامي نسيم بر سنگ آرامگاه درويش مي وزد و زمزمه مي شود:
حيف و صد حيف ز درويش مجيد که جوان رفت ز دنيا ناگاه
آن به انواع معارف عارف آن به اقسام حقايق آگاه
بي خطا خطه خط را سلطان بي سخن کشور معني را شاه
3- انجمن خوشنويسان ايران؛ يادگاري از دو سيد خوشنويس برغاني:روستاي تاريخي «برغان» حق بزرگي بر«هنر خوشنويسي» ايران زمين دارد. استاد سيدحسين و سيدحسن ميرخاني دو سيد خوش نگار برغاني هستند که «انجمن خوشنويسان ايران» حاصل سلوک زيبا و بارش صفاي روح و جان شورانگيز اين دو برادر عاشق پيشه است. استاد سيدحسين (1286-1361 خورشيدي) خوشنويسي را نزد پدر خود سيدمرتضي برغاني که از شاگردان بر جسته ميرزا محمد رضا کلهر بود آموخت . در سال 1329مبادرت به تشکيل کلاس هاي آزاد خوشنويسي نمود که بعدها به انجمن خوشنويسان ايران تغيير نام داده و از سال 1345 به طور رسمي فعاليت خود را ادامه داد . او سه مرتبه قرآن کريم را به خط زيباي خويش کتابت نمود که اخيرا" به زيور طبع آراسته شده است . از استاد سيدحسن (1291- 1369 خورشيدي) – بنيانگذار ديگر انجمن- 140کتاب از جمله کليات سعدي ، حافظ، خمسه نظامي و ... به يادگار مانده است. از اهميت خدمات ماندگار اين دو هنرمند کوشا همين قدر بس که در حال حاضر بيش از 30 هزار هنرجوي خوشنويسي در انجمن خوشنويسان در سراسر ايران مشغول تعليم اين هنر زيباي اصيل و عرفاني هستند.
4- معروف ترين خوشنويس معاصر: استاد غلامحسين اميرخاني:مردي بلند و باريک با دست و انگشتان به غايت کشيده با رگ هايي برجسته، صبور، آرا م ، مهربان و معروف ترين خوشنويس معاصر که به واسطه نشانه نام با استادش مرحوم سيدحسين ميرخاني، غريب ترها به ايشان مي گويند: استاد غلامحسين ميرخاني. استاد اميرخاني چند سالي است که وارد دهه هفتم زندگي شده اند(متولد 1318خورشيدي در منطقه طالقان). او در سال 1325 موفق به اخذ گواهينامه استادي گرديد و از آن زمان جان و جواني خويش بر سر مسئوليت نهاد ملي و عظيمي چون انجمن خوشنويسان آن هم در بحراني ترين شرايط گذارد و نتيجه اين مجاهده فرهنگي اين است که امروزه نام استاد اميرخاني پيوند متناسبي با انجمن خورده که گويي لازم و ملزوم يکديگرند ، اگر چه مسئوليت اجرايي هم در آن نداشته باشد. کتاب ديوان حافظ، ترکيب بند محتشم کاشاني، ترجيع بند هاتف اصفهاني، تضمين گلچين سعدي به خط نستعليق از ثمرات حيرت در انوار قلم و انعطاف و همدلي وجود لطيف استاد است.
5- يادکردي از ديگر خوشنويسان و کاتبان خوش قريحه ساوجبلاغي: در شهرستان ساوجبلاغ ، خوشنويسان و کاتبان پاک سيرتي زيسته اند که نام يکايک آنها افتخاري عظيم براي ثبت در تاريخ هنر غني ايران زمين مي باشد. در اين فرصت مغتنم از آنان يادي کرده و بر تجلي و سماع قلمشان اداي احترام مي کنيم: ابراهيم بوذري (خوشنويس برجسته کتيبه آرامگاه سعدي و دروازه قرآن شيراز) ، سيدجعفر اميري معروف به اميرالادبا، علي آقا حسيني(از شاگردان عمادالکتاب) ، سيدمرتضي برغاني (از شاگردان مرحوم کلهر) مرتضي نجم آبادي ، زين العابدين طالقاني (از اساتيد خط نسخ در قرن 12 هجري)، حسنعلي طالقاني (از اساتيد خط نسخ در قرن 11 هجري)، خليل طالقاني (از خوشنويسان عصر صفويه)، علي اکبر نويزي (کاتب قرآن کريم) ، عبدالکريم طالقاني (از خوشنويسان قرن 13 هجري) ،علي طالقاني (از خوشنويسان قرن 13 هجري) ، موسي طالقاني (از اساتيد خط نسخ در قرن 11 هجري)، محمدحسين گوراني (کاتب قرآن در اواسط قرن13 هجري)، ميرزا مهدي مرجاني(پزشک و خوشنويس)، محمدرحيم (کاتب قرآن 7 x11 سانتيمتري در سال 1210 هجري قمري) ، بانو نورجهان مرجاني(خوشنويس و کاتب قرآن) ، نورالله طالقاني (از خوشنويسان خط نسخ در قرن 11 هجري قمري)، محمد بن ياراحمد و محمديوسف طالقاني (از خوشنويسان خط نستعليق در قرن 11 هجري)، فرج الله يوسف طالقاني (کاتب قرآن)، نجم الدين حسيني (کاتب قرآن)، هدايت الله سوهاني (کاتب قرآن)، ملا محمدسعيد فشندکي (خوشنويسي که قرآن مکتوب به دست خود را در سال 1297 هجري قمري به عنوان مهريه همسرش شهربانو قرار داد که او نيز آن را وقف کرد)، ميرزا لطف الله جمشيديان (خوشنويس شکسته و نستعليق ، گويند ايشان هر وقت از کار کشاورزي که با بيل و کلنگ بود، فارغ مي شد. قبل از اينکه به غذا خوردن بپردازد قلم بدست مي گرفت و چند سطري مي نوشت تا دستش با قلم بيگانه نشود)، ميرزا يوسف مهراني (خوشنويس خط شکسته و نستعليق کتب مراثي اهل بيت عليه السلام ) .
بايد دانست که خوشنويسان ساوجبلاغي در نوشتن کتابها و بخصوص قرآن کريم همت فراواني داشته اند به گونه اي که امروزه با توجه به فهرست هاي نسخ خطي در کتابخانه هاي بزرگ در مي يابيم که بيشتر کاتبان اين کتابها از شهرستان ساوجبلاغ مخصوصا" بخش طالقان بوده اند ، خاصه آنکه بايد بدانيم تمامي اين آثار و کتابهايي که به دست کاتبان ساوجبلاغي نوشته مي شده ، اغلب آثاري ارزشمند در علوم مختلف اعم از فقه، حديث، فلسفه و حکمت، طب، رياضيات، ادبيات و تاريخ است. با يک جست و جوي مختصر حداقل يکصد کاتب توانا را بر مبناي پيش گفته مي توان شناسايي کرد که در نوع خود کم نظير است.
|
+| نوشته شده توسط
محمد علي صالحی در یکشنبه
1388/02/20
|
